โดย Lukasti

-1-

ผมไม่เชื่อว่า WALL•E เป็นหนังรัก แต่ก็เถียงได้ไม่เต็มปากนัก หากใครจะยืนยันว่ามันเป็น กระนั้นก็ตาม ถ้าหาก WALL•E ไม่ได้จบลงอย่างที่ผมได้ดู แต่จบลงโดยที่ WALL•E ต้องทำงานเก็บขยะต่อไปจนอีกหลายร้อยปีข้างหน้า หนังเรื่องนี้จะยังคงเป็น “หนังรัก” ดังที่ Pixar โฆษณาไว้ หรือไม่?

-2-

หลายคนคงเคยได้ยินวลีที่ว่า “Work is worship. Duty is God” หากเราสมมติง่ายๆ ว่า เกิดมาแล้วเรียนจนอายุ 20 ทำงานจนเกษียณตอนอายุ 60 แล้วตายตอนอายุ 80 ชีวิตที่อยู่กับงานเป็นเวลา 40 ปี หรือครึ่งหนึ่งของชีวิต หากคนเราจะนับถือหน้าที่การงานเป็นพระเจ้าก็ไม่แปลก ในสังคมทุนนิยม มนุษย์อาจเลิก “ทำงานเพื่อพระเจ้า” แต่รับเอางานเป็นพระเจ้าแทน คำถามปัญหาก็คือ งานเป็นพระเจ้าแบบไหนกันแน่?

Robert Neville ในภาพยนตร์ I am Legend (2007) ไม่เชื่อในพระเจ้า แต่งานอาจเป็นพระเจ้าในชีวิตของเขา เขาไม่แตกต่างอะไรกับ WALL•E ในแง่ที่ว่า เป็นเพียง “คน” คนเดียวที่ถูกทิ้งไว้ในพื้นที่เพื่อทำงานบางอย่าง งานที่เป็นทุกสิ่งทุกอย่าง และเป็น “ความหมาย” หนึ่งเดียวของชีวิต ในขณะที่เขารู้ว่าตัวเองกำลังทำอะไร ทำไปทำไม และทำไปเพื่อใคร แต่ WALL•E ที่เกิดมาเพียงเพื่อ “ทำงาน” อาจไม่มีโอกาสแม้แต่จะคิดคำถามเหล่านี้

-3-

ในปี 2548 มีแรงงานไทยที่อยู่ในอุตสาหกรรมยานยนต์และชิ้นส่วน และเครื่องใช้ไฟฟ้ารวมกันเกินกว่า 6 แสนคน เกือบร้อยละ 70 ของแรงงานเหล่านี้เป็นผู้ปฏิบัติงานในโรงงาน หรือเป็นคนงานทั่วไป ส่วนใหญ่คนงานเหล่านี้ถูกเลิกจ้างก่อนอายุ 45 ปี ตลกร้าย คือ พวกเขาและเธอผลิต “สินค้า” ที่อาจไม่มีวันได้เป็นเจ้าของ ตลกร้ายกว่า คือ หากเป็นคนงานในโรงงานชิ้นส่วนคอมพิวเตอร์สักโรงงานหนึ่ง อาจไม่รู้ด้วยซ้ำว่าแผงวงจรที่ผลิตขึ้นอยู่ตรงส่วนใดของคอมพิวเตอร์ ตลกร้ายที่สุด คือ เรื่องเหล่านี้เกิดขึ้นจริง และแทบจะไม่เคยเปลี่ยนแปลงนับจากประเทศไทยหันหัวเรือไปสู่การเป็นประเทศอุตสาหกรรม

เช่นเดียวกันกับ WALL•E แรงงานเหล่านี้อาจไม่มีโอกาสแม้แต่จะคิดคำถามว่า ตัวเองกำลังทำอะไร ทำไปทำไม และทำไปเพื่อใคร ทั้ง WALL•E ทั้ง EVE ไม่ว่าจะอยู่นอกหรือในจอหนังล้วนแล้วแต่ไม่เคยเห็นภาพรวมของ “งาน” ที่ตัวเองทำ WALL•E อาจรู้เพียงการสร้างตึกสูงระฟ้าจากกองขยะ ขณะที่ EVE อาจรู้เพียงการตามหาสิ่งมีชีวิตสีเขียวเพื่อสิ้นสุด “ภารกิจ” บนสายพานการผลิตของโครงการ re-colonize อาจไม่มี “หุ่น” ตัวใดรู้ว่า งานของตนอยู่ ณ แห่งหนใดในการเดินทางกลับโลกของมนุษย์ บนสายพานการผลิตของโลกทุนนิยม อาจไม่มีใครรู้ว่า “สินค้า” ที่เราผลิตขึ้น จะพาเราและพาโลกไปยังจุดใด

ที่ปลายสุดของสายพานการผลิต คือ สินค้าที่ถูกตีมูลค่าเท่ากับแรงงานทั้งหมดบนสายพาน แต่สิ่งที่ต้องสูญเสียไประหว่างสายพานอาจไม่สามารถประเมินค่าได้ อะไรคือความหมายของการดำรงอยู่? ระหว่างการอัดขยะเป็นก้อนลูกบาศก์กับการเก็บสะสมของที่น่าสนใจจากกองขยะ อะไรคือความหมายในชีวิต? ระหว่าง “ภารกิจ” กับ “คน” ที่คอยอยู่ดูแลข้างๆ ถ้าหาก WALL•E เก็บขยะจนหมดโลก มันจะยังคงมีความสำคัญต่อไปหรือไม่ หรือหาก WALL•E หมดอายุการใช้งาน พังไปเหมือนหุ่นหน้าตาคล้ายกันตัวนั้น หาก WALL•E ไม่ได้จบลงอย่างที่เป็น ผมมองไม่เห็นเลยว่า หนังเรื่องนี้จะเป็น “หนังรัก”ได้อย่างไร

-4-

ขอบคุณใคร (หรืออะไร) ก็ตามที่ทำให้ WALL•E จบลงอย่างที่ผมได้ดู และขอบคุณแม่ที่ให้กำเนิดผมเร็วพอที่จะไม่ต้องดำรงชีวิตบนสายพานการบริโภคอย่างบนยาน Axiom!!!

******

หมายเหตุ : โครงการ “โลก-นอก/ใน-หนัง” ฉาย WALL•E ไปเมื่อวันศุกร์ที่ 20 กุมภาพันธ์ ที่ผ่านมา